Waarom voelen grenzen zo moeilijk?

Je weet wat je zou moeten zeggen. Je voelt de nee al in je lijf. En toch komt er ja uit je mond. Voor veel mensen is een grens stellen niet moeilijk omdat ze niet assertief genoeg zijn, maar omdat hun lichaam nee zeggen als gevaar heeft leren lezen.

Je bent niet zwak. Je bent geconditioneerd.

Grenzen worden vroeg aangeleerd

Hoe je met grenzen omgaat, leer je grotendeels in je jeugd. In een omgeving waarin je gevoelens serieus werden genomen, leer je dat nee zeggen veilig is. In een omgeving waarin je alleen aandacht of rust kreeg als je je aanpaste, leer je het tegenovergestelde: dat je grens een probleem is.

Kinderen die moesten zorgen voor de emoties van hun ouders, in plaats van andersom, leren dat hun eigen behoeften minder belangrijk zijn. Dit proces wordt in de psychologie parentificatie genoemd. Het gevolg werkt door tot in je volwassen relaties: je voelt je verantwoordelijk voor hoe iedereen zich voelt, behalve jezelf.

Waarom schuldgevoel opkomt zodra je een grens stelt

Schuldgevoel na een grens is meestal geen bewijs dat je iets fout doet. Het is een aangeleerde alarmreactie. Je zenuwstelsel heeft geleerd dat afwijzing of afstand gevaarlijk is, en reageert daarop, ook als er in het heden niets gevaarlijks gebeurt.

Schuldgevoel is geen bewijs.

Dat maakt het schuldgevoel niet minder echt. Maar het betekent wel dat het gevoel geen betrouwbare rechter is. Het meet niet of je iets verkeerd doet. Het meet of iets onbekend voelt.

De fawn-respons: pleasen als overlevingsstrategie

Naast vechten, vluchten en bevriezen bestaat er een vierde stressreactie: fawn, oftewel pleasen. Je voorkomt conflict door je aan te passen, mee te bewegen en de ander tevreden te houden. Deze reactie is beschreven door therapeut Pete Walker in het kader van complex trauma.

Pleasen was ooit slim. Als aanpassen de enige manier was om veiligheid of liefde te krijgen, dan deed je dat. Het probleem is dat de strategie blijft draaien, ook als het gevaar allang weg is. Je blijft geven waar het niet meer nodig is, en raakt jezelf daarin kwijt.

Waarom dit belangrijk is om te weten

Als grenzen stellen moeilijk voelt, is de oorzaak zelden een gebrek aan wilskracht. Het is een oud patroon dat je lichaam beschermde toen je klein was. En wat aangeleerd is, kun je afleren. Niet door erover te blijven denken, maar door het patroon te herkennen en stap voor stap iets anders te oefenen.